Avlunun etrafında

Sıcak, rüzgar veya bakı evin dış yüzünü kapalı tutmayı ister. Bu, evin içine kapanması demek değildir. Parselin sınırını sakin bırakıp yaşamı bir boşluğun etrafında toplamak; iklimi okumanın bir yoludur. O boşluğun adı çoğu zaman avludur.

Avlu, mimari tasarım işinde bir süs bahçesi olarak çizilmez. Odaların nasıl dizileceğini, yemeğin nerede kurulacağını, gölgenin gün içinde nasıl döneceğini belirler. Dışarıya kapalı duran sınırlar, avluda açılır.

Bodrum’da Noma Evi bu kararı merkeze aldı. Ev, avlunun etrafında toplandı. Odalar gölgeye ve esintiye göre dizildi. Yerel taş, kireç sıva ve ahşap; iklimin ritmine uyacak kadar az sayıda kaldı. Manzara için açıklık açılmadı. Serinlik için açıldı.

Avlu bir manzara değil; planın merkezidir.

Sapanca’da Avlu Evi aynı cümleyi başka bir arazide kurdu. Parselin sınırları dış yüzü sakin tuttu. Asıl açıklık içerideydi: yemek, oturma ve geçişler avluya bakıyordu. Ahşap, taş ve sıva iç ile dış arasında aynı dilde kullanıldı.

Alaçatı’da Sera Evi mevcut bir avluyu yeniden okudu. Yeni bir boşluk icat edilmedi. Duvar kalınlıkları, gölgeli eşikler ve taş zemin korundu. Avlu, renovasyonun da merkezi olarak kaldı.

Bu üç iş, peyzaj ve çevre tasarımı olmadan tamamlanmaz. Bitki, zemin ve sınır avlunun temposunu kurar. Zemin yanlış seçilirse boşluk ısınır. Ağaç yanlış yerde durursa gölge kayar. Peyzaj, yapıya sonradan eklenen bir yeşil değil; planın bir katmanıdır.

Avlunun etrafında yaşamak, evin programını da sadeleştirir. Koridor azalır. Geçişler boşluğa bakar. Yazın yemek dışarı taşınır; kışın aynı boşluk ışık verir. Ev, iki mevsimi aynı kararla karşılar.

Sık yapılan hata, avluyu bir gölet, bir heykel veya bir vitrin gibi doldurmaktır. Boşluk doldurulunca ev tekrar koridora döner. Az sayıda malzeme, doğru kot ve bir ağaç çoğu zaman yeter. Geri kalanı gölgeye bırakılır.

İçerideki odalar avluya bakarken kendi içlerinde de sakin durmalıdır. İç mimarlık burada paleti dışarıdaki taş ve sıvayla koparmamak demektir. Avluya açılan bir oda, içeride başka bir ev gibi durmamalıdır.

İklim değiştikçe avlunun ölçüsü değişir. Bodrum’da gölge daha derindir; Sapanca’da nem başka bir ritim ister; Alaçatı’da beyaz duvar ışığı yumuşatır. Ortak olan, açıklığı dışarıya değil içeriye yazmaktır.

Su, avlunun görünmeyen kararıdır. Yağmur nereye iner, zemin nasıl kurur, kışın birikim olur mu. Peyzaj burayı bir süs işi gibi bırakırsa avlu iki mevsim çalışır, ikisinde çamur olur. Kot ve derz, ağaç kadar önemlidir.

Rüzgar da öyle. Noma Evi açıklıkları esinti için kurdu. Avlu bir kuyu gibi kapanırsa yazın oturulmaz. Bir kenarı kontrollü açmak, boşluğu serin tutar. Bu, mimari tasarım ile peyzajın aynı kesitte durmasıdır.

Akşam avlusu ayrı bir iştir. Gündüz gölge, gece düşük bir ışık. Avluyu bir sahne gibi aydınlatmak evin temposunu bozar. İç mimarlık burada dışarıdaki lambayı da paletin parçası sayar. Taşın üstünde kalan ince bir leke çoğu zaman yeter.

Avlu Evi yemeği bu boşluğa baktırdı. Mutfak içeride kalsa bile masa avluya açılır. Ev, yazın bir oda kazanır; kışın aynı boşluk ışık verir. Program şişmeden ev büyür.

Sera Evi mevcut avluyu doldurmadı. Yeni bir havuz, yeni bir saçak, yeni bir döşeme evin ritmini bozardı. Korunan şey boşluğun kendisiydi. Renovasyonda avlu çoğu zaman silinen ilk yerdir; oysa evin merkezidir.

Çocuk, misafir, yemek, kurutulan bir çamaşır: avlu programı evin programıdır. Bunu bir peyzaj resmi gibi çizmek avluyu bozar. Peyzaj kullanımın üzerine gelir; kullanımın yerine geçmez. Bir ağaç gölge verir, bir taş zemin yemek taşır.

Kışın avlu boş kalırsa ev de boşalır. Bu yüzden boşluğa bakan oda, kışın da ışık almalıdır. Noma Evi odaları avluya dizdi. Avlu Evi yemeği bu boşluğa bağladı. Yazın dışarı taşınır; kışın içeriden bakılır.

Noma Evi, Avlu Evi ve Sera Evi bu yüzden aynı aileden durur. Farklı yerler, aynı soru: ev nerede toplanır? Cevap çoğu zaman avludadır. Onu kurmak mimari ve peyzajın aynı masada kalmasıdır.